Lắt léo chữ nghĩa: Cầu Trường Tiền sáu vài mười hai nhịp?

16/05/2021, 07:01 GMT+7

Từ lâu, chúng ta thường nghe câu trên và không ít người ngỡ rằng đó là câu chuẩn, nhưng xin thưa đó là câu sai về chính tả, đặc biệt là lỗi về nhận định. Xin lần lượt phân tích như sau:

1. Có quan điểm cho rằng “Trường Tiền” được viết bằng chữ Hán là 場錢. Mới xem qua ta cứ ngỡ là đúng vì 場 có âm Hán Việt là trường, còn 錢 là tiền. Song chính xác thì đây là chữ Nôm, mượn nguyên xi từ hình thức chữ Hán, đọc là trường tiền theo cấu trúc ngữ pháp tiếng Việt. Nếu viết theo Hán ngữ thì phải là 錢場 (âm Hán Việt: tiền tràng hoặc tiền trường). 場 (tràng/trường) là nơi dùng cho mục đích nào đó, còn 錢 (tiền) là đồng tiền. Xét nghĩa ở đây, 錢場 (tiền tràng/tiền trường) là nơi đúc tiền, khi chuyển sang cấu trúc tiếng Việt thì cũng có nghĩa như vậy, và được gọi là tràng tiền hay trường tiền - những từ thường gắn liền với địa danh nào đó của nước ta theo cách gọi dân gian.
Thí dụ, theo Gia Định thành thông chí, ngày xưa ở phía đông Hậu Giang có xưởng quan đúc tiền Ba Thắc nên dòng sông chảy qua đó được gọi là Tiền Tràng/Trường Giang (錢場江). Ở Hà Nội thì có phố Tràng Tiền rất nổi tiếng. Khoảng năm 1808, Nguyễn Phúc Ánh (vua Gia Long) cho lập một xưởng đúc tiền ở phố này với tên gọi là Bảo Tuyền cục, song dân gian thường gọi là Tràng Tiền. Tương tự, ở Huế, theo Đại Nam nhất thống chí, phần viết về Thừa Thiên phủ (quyển thượng), đoạn sông Hương nơi có xưởng đúc tiền của triều Nguyễn, được người dân địa phương gọi là sông Trường Tiền. Gần xưởng đúc tiền là bến đò Tràng Tiền và cầu sắt Trường Tiền. Ngoài ra, ngày xưa Huế cũng có phố Trường Tiền.
2. Viết cầu Trường Tiền (Huế) có “sáu vài, mười hai nhịp” là sai. Xét về chính tả, cần phải viết chính xác là vày, không viết vài. Vày ở đây là vày cầu, đồng nghĩa với cách viết vì cầu. Theo Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (NXB Đà Nẵng, 2003) và Từ điển tiếng Việt của Vietlex (Trung tâm Từ điển học) thì vì cầu là “kết cấu nối liền nhịp giữa hai mố cầu và tựa lên các mố đó”. Vì cầu là thuật ngữ cũ, trong quyển Giúp đọc Nôm và Hán Việt của Anthony Trần Văn Kiệm (2004), chữ vì được ghi bằng chữ Nôm là 爲 (xà bắc giữa hai cột): vì cầu. Thuật ngữ thay thế hiện nay là vày cầu, được ghi nhận trong những từ điển tiếng Việt trực tuyến trên internet và trong những văn bản hành chính như: Thông tư liên tịch quy tắc giao thông đường sông (số 85-BGTVT-BD/TTLT, ngày 27.8.1959) hay trong chương 3, điều 8 của Nghị định về việc ban hành Điều lệ quy định phạm vi, giới hạn đường sắt và trật tự, an toàn giao thông vận tải đường sắt (số 120/CP, ngày 12.8.1963): “Mọi người không được đi lại trên nền đường sắt, không được leo trèo lên trụ, mố, vày cầu, cống, cột điện thoại,…”.
Riêng về nhịp (trong nhịp cầu) thì những từ điển tiếng Việt nêu trên định nghĩa: “Khoảng cách giữa hai trụ hoặc mố cầu liền nhau”. Như vậy, căn cứ vào hình dáng cầu Trường Tiền, ta thấy có 6 nhịp cầu, mỗi nhịp có 2 chiếc vày ở hai bên (tổng cộng 12 vày) chứ không phải “sáu vài, mười hai nhịp”.
Việt Nam- Thái Lan tiếp tục hợp tác sâu rộng trong lĩnh vực văn hóa

Việt Nam- Thái Lan tiếp tục hợp tác sâu rộng trong lĩnh vực văn hóa

Văn hóa 16 phút

(Tổ Quốc) - Chiều 11/6, tại Trụ sở Bộ VHTTDL, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Văn Hùng đã họp trực tuyến với Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thái Lan Ittthiphol Kunplome.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng: Xây dựng Báo Văn Hóa chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại

Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng: Xây dựng Báo Văn Hóa chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại

Văn hóa 16 phút

(Tổ Quốc) - Sáng 11/6, tại Hà Nội, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Văn Hùng đã làm việc với Báo Văn Hóa về tình hình thực hiện nhiệm vụ 5 tháng đầu năm, phương hướng nhiệm vụ các tháng cuối năm.

Đã đến lúc người nghệ sĩ phải đề cao nghĩa vụ công dân và trách nhiệm của mình trước xã hội

Đã đến lúc người nghệ sĩ phải đề cao nghĩa vụ công dân và trách nhiệm của mình trước xã hội

Văn hóa 16 phút

(Tổ Quốc) - Những lùm xùm trong giới showbiz thời gian qua đã ảnh hưởng rất nhiều đến hình ảnh của người nghệ sĩ và tâm lý của công chúng. Bộ VHTTDL đã kịp thời có những chấn chỉnh.

Hà Nội định vị thương hiệu 'Thành phố văn hóa', 'Thành phố sáng tạo'

Hà Nội định vị thương hiệu 'Thành phố văn hóa', 'Thành phố sáng tạo'

Văn hóa 16 phút

(Tổ Quốc) - Sáng 10/6, tại Hà Nội đã diễn ra buổi Tọa đàm 'Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, thực trạng và giải pháp', do Thành ủy Hà Nội phối hợp với Sở Văn hóa và Thể thao, Ban Tuyên giáo Thành ủy tổ chức.

Cấp phép khai quật khảo cổ tại di tích thành đất hình tròn Tân Hưng 3, tỉnh Bình Phước

Cấp phép khai quật khảo cổ tại di tích thành đất hình tròn Tân Hưng 3, tỉnh Bình Phước

Văn hóa 16 phút

Bộ VHTTDL đã ban hành Quyết định số 1810/QĐ-BVHTTDL cho phép Bảo tàng tỉnh Bình Phước phối hợp với Trung tâm Khảo cổ học, Viện Khoa học Xã hội vùng Nam Bộ khai quật khảo cổ tại di tích thành đất hình tròn Tân Hưng 3 thuộc ấp Hưng Phát, xã Tân Hưng, huyện Hớn Quản, tỉnh Bình Phước.

Bộ VHTTDL cho ý kiến về Báo cáo kinh tế - kỹ thuật tu bổ, tôn tạo di tích chùa Tứ Ân, tỉnh Bắc Giang

Bộ VHTTDL cho ý kiến về Báo cáo kinh tế - kỹ thuật tu bổ, tôn tạo di tích chùa Tứ Ân, tỉnh Bắc Giang

Văn hóa 16 phút

Bộ VHTTDL đã có văn bản số 1871/BVHTTDL-DSVH gửi UBND tỉnh Bắc Giang về việc thẩm định Báo cáo kinh tế - kỹ thuật tu bổ, tôn tạo chùa Tứ Ân thuộc di tích quốc gia đặc biệt chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang.

Các lực lượng đảm bảo an toàn cho thí sinh, tiếp sức cho kỳ thi vào lớp 10

Các lực lượng đảm bảo an toàn cho thí sinh, tiếp sức cho kỳ thi vào lớp 10

Xã hội 12/06/2021 19:13

(Tổ Quốc) - Hôm nay, 12/6, ngày thi đầu tiên của kỳ thi vào lớp 10 năm học 2021 - 2022, tại Hà Nội có mưa to kèm sấm chớp ngay từ sáng sớm. Điều này gây bất tiện và khó khăn cho phụ huynh cùng các em học sinh trong việc di chuyển đến địa điểm thi.

Xạ thủ tên lửa A72 Việt Nam xuất sắc diệt 5 máy bay địch, riêng ngày 29-4-1975 bắn hạ 2 chiếc

Xạ thủ tên lửa A72 Việt Nam xuất sắc diệt 5 máy bay địch, riêng ngày 29-4-1975 bắn hạ 2 chiếc

Pháp luật 12/06/2021 16:39

(Tổ Quốc) - Bằng thao tác rất nhanh nhẹn và chính xác, xạ thủ Nguyễn Hữu Căn nhanh chóng bắt được mục tiêu và quả đạn tên lửa A72 đã lao vút lên xuyên thẳng vào một chiếc máy bay AD6 của địch.

Tử vi hàng ngày 17/6 của 12 cung hoàng đạo chi tiết nhất

Tử vi hàng ngày 17/6 của 12 cung hoàng đạo chi tiết nhất

Tử vi 12/06/2021 15:57

Tử vi hàng ngày 17/6/2021 của 12 cung hoàng đạo: Sư Tử sự nghiệp chưa tìm được hướng đi rõ ràng, Bảo Bình tài chính khởi sắc.

Phó Tổng cục trưởng phụ trách Tổng cục TDTT: 'Lựa chọn phương án tổ chức SEA Games phù hợp với tình hình thực tế'

Phó Tổng cục trưởng phụ trách Tổng cục TDTT: 'Lựa chọn phương án tổ chức SEA Games phù hợp với tình hình thực tế'

Thể thao 12/06/2021 13:46

(Tổ Quốc) - Trong bối cảnh các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á đang chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19, ngành thể thao Việt Nam đang theo dõi chặt chẽ diễn biến của dịch bệnh để tham mưu, đề xuất phương án tổ chức phù hợp với tình hình thực tế.

Tử vi hàng ngày 16/6 của 12 con giáp đầy đủ, chi tiết

Tử vi hàng ngày 16/6 của 12 con giáp đầy đủ, chi tiết

Tử vi 12/06/2021 13:02

Tử vi hàng ngày 16/6 của 12 con giáp rơi vào thứ 4, ngày Ất Mùi, tháng Giáp Ngọ, năm Tân Sửu: Tuất tài lộc dồi dào, Hợi tình cảm ngột ngạt.

Tử vi hàng ngày 16/6 của 12 cung hoàng đạo chi tiết nhất

Tử vi hàng ngày 16/6 của 12 cung hoàng đạo chi tiết nhất

Tử vi 12/06/2021 13:02

Tử vi hàng ngày 16/6/2021 của 12 cung hoàng đạo: Bạch Dương tình cảm ảm đạm, Song Ngư công việc bất ngờ chuyển xấu.

HLV Park Hang-seo: 'Giành 3 điểm trước Malaysia là bước tiến'

HLV Park Hang-seo: 'Giành 3 điểm trước Malaysia là bước tiến'

Thể thao 12/06/2021 07:22

(Tổ Quốc) - Chiến thắng 2-1 trước Malaysia giúp tuyển Việt Nam duy trì ngôi đầu bảng G, tạo tiền đề lớn cho trận đấu cuối gặp UAE.

Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội chúc mừng chiến thắng của đội tuyển Việt Nam

Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội chúc mừng chiến thắng của đội tuyển Việt Nam

Thể thao 12/06/2021 07:22

(Tổ Quốc) - Ở lượt trận thứ 7 vòng loại 2 World Cup 2022 bảng G, khu vực châu Á, đội tuyển Việt Nam đã đánh bại đội tuyển Malaysia với tỷ số 2-1.

Quật ngã 'bầy hổ', tuyển Việt Nam giữ vững ngôi đầu bảng G

Quật ngã 'bầy hổ', tuyển Việt Nam giữ vững ngôi đầu bảng G

Thể thao 12/06/2021 07:17

(Tổ Quốc) - Chiến thắng 2-1 trước Malaysia giúp đội tuyển Việt Nam giữ vững ngôi đầu bảng G, mở rộng cơ hội đi tiếp vào vòng 3.

Ngôi sao phim 'Ký sinh trùng' Song Kang Ho làm giám khảo Cannes 2021

Ngôi sao phim 'Ký sinh trùng' Song Kang Ho làm giám khảo Cannes 2021

Xã hội 11/06/2021 22:23

(Tổ Quốc) - Ngôi sao phim 'Ký sinh trùng' Song Kang Ho gần đây đã nhận lời tham gia ban giám khảo cuộc thi của liên hoan phim danh giá nhất thế giới lần thứ 74.

Các trường thực hiện phun khử khuẩn, sẵn sàng cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10

Các trường thực hiện phun khử khuẩn, sẵn sàng cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10

Xã hội 11/06/2021 21:35

(Tổ Quốc) - Đến thời điểm này, các điểm thi đã tiến hành vệ sinh, thực hiện công tác phun khử khuẩn, hoàn thành sơ đồ phòng thi và thực hiện công tác diễn tập trước kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2021 - 2022.

Thông điệp 'nước Mỹ trở lại' trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên của Tổng thống Joe Biden

Thông điệp 'nước Mỹ trở lại' trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên của Tổng thống Joe Biden

Thế giới 11/06/2021 20:55

(Tổ Quốc) - Chuyến công du nước ngoài đầu tiên của Tổng thống Mỹ Joe Biden sẽ là tín hiệu mới nhất khẳng định thông điệp 'Nước Mỹ trở lại'.

Việt Nam- Thái Lan tiếp tục hợp tác sâu rộng trong lĩnh vực văn hóa

Việt Nam- Thái Lan tiếp tục hợp tác sâu rộng trong lĩnh vực văn hóa

Văn hóa 11/06/2021 20:06

(Tổ Quốc) - Chiều 11/6, tại Trụ sở Bộ VHTTDL, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Văn Hùng đã họp trực tuyến với Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thái Lan Ittthiphol Kunplome.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng: Xây dựng Báo Văn Hóa chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại

Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng: Xây dựng Báo Văn Hóa chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại

Văn hóa 11/06/2021 19:58

(Tổ Quốc) - Sáng 11/6, tại Hà Nội, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Văn Hùng đã làm việc với Báo Văn Hóa về tình hình thực hiện nhiệm vụ 5 tháng đầu năm, phương hướng nhiệm vụ các tháng cuối năm.

Nga chuẩn bị cung cấp cho Iran hệ thống vệ tinh trinh sát vượt trội

Nga chuẩn bị cung cấp cho Iran hệ thống vệ tinh trinh sát vượt trội

Thế giới 11/06/2021 17:12

(Tổ Quốc) - Truyền thông Mỹ đưa tin, Nga dự kiến sẽ phóng vệ tinh thăm dò có độ nét cao cho Iran, giúp nước này có được năng lực trinh sát vượt trội.

Bắt nữ Giám đốc tổ chức cho người Trung Quốc nhập cảnh trái phép dưới danh nghĩa “chuyên gia”

Bắt nữ Giám đốc tổ chức cho người Trung Quốc nhập cảnh trái phép dưới danh nghĩa “chuyên gia”

Pháp luật 11/06/2021 14:45

(Tổ Quốc) - Nữ Giám đốc Lê Thị Kim Anh đã tổ chức cho người Trung Quốc nhập cảnh trái phép dưới danh nghĩa “chuyên gia”, đã bị bắt.

Quảng Trị: Làm rõ vụ nổ súng trong đêm khiến một người tử vong

Quảng Trị: Làm rõ vụ nổ súng trong đêm khiến một người tử vong

Pháp luật 11/06/2021 12:59

(Tổ Quốc) - Công an tỉnh Quảng Trị đang điều tra, làm rõ vụ việc nổ súng bắn chết người xảy ra trên địa bàn.

Vì sao Tuấn Anh, Quang Hải không có tên trong trận gặp Malaysia?

Vì sao Tuấn Anh, Quang Hải không có tên trong trận gặp Malaysia?

Thể thao 11/06/2021 12:59

(Tổ Quốc) - Sáng ngày 11/6, HLV Park Hang-seo đã công bố danh sách 23 cầu thủ chuẩn bị cho trận đấu gặp Malaysia.

Boxing Việt Nam đứng trước cơ hội lớn giành vé dự Olympic Tokyo

Boxing Việt Nam đứng trước cơ hội lớn giành vé dự Olympic Tokyo

Thể thao 11/06/2021 11:12

(Tổ Quốc) - Với việc tích lũy đủ số điểm sau khi hoàn thành các giải trong hệ thống do Liên đoàn Quyền Anh thế giới tổ chức, võ sĩ Nguyễn Thị Tâm (môn Boxing hạng 51kg) đang đứng trước cơ hội giành vé dự Olympic.

HLV đội tuyển Malaysia muốn thay đổi cục diện bảng G

HLV đội tuyển Malaysia muốn thay đổi cục diện bảng G

Thể thao 11/06/2021 09:58

(Tổ Quốc) - HLV trưởng đội tuyển Malaysia Tan Cheng Hoe cho rằng, kết quả của trận đấu giữa tuyển Malaysia và tuyển Việt Nam sẽ thay đổi cục diện bảng G.

Xem thêm